Zasady klasyfikacji obiektów

System klasyfikacji MIDAS zaprojektowany został w celu gromadzenia informacji dotyczących zabytków kultury materialnej, związanych z nimi artystów i osób nie będących artystami, warsztatów artystycznych, wszelkich instytucji i organizacji jak również źródeł literatury i innych materiałów dokumentacyjnych  oraz wydarzeń z dziedziny historii sztuki i przedsięwzięć badawczych. Klasyfikacja posiada strukturę hierarchiczną eliminując konieczność wprowadzania do opisu poszczególnych obiektów pojęć nadrzędnych wobec zastosowanych do opisu dzieła, dając jednocześnie możliwość zastosowania w systemie efektywnego wyszukiwania informacji przy pomocy pojęć ogólnych. Hierarchiczną strukturę posiada także wkomponowany w klasyfikację MIDAS alfanumeryczny system kodowania motywów ikonograficznych ICONOCLASS (Iconographic Classification System). System ten został stworzony przez Henri van de Waala i ostatecznie opracowany przez jego następców w lata 1973-85 i stosowany jest obecnie w wielu ośrodkach dokumentacji zabytków całej Europie.

Standardy zapisu stosowane w systemie klasyfikacyjnym MIDAS są dostosowane do większości obowiązujących obecnie norm tworzenia notek encyklopedycznych i tak np. informacje dotyczące artysty podaje się według schematu obowiązującego w  Allgemeines Kuenstlerlexikon, podstawowym europejskim słowniku biograficznym.

Układ pojęć

W związku z tym, że do możliwych opisów dzieła przeznaczono w systemie kilka tysięcy pól niezwykle istotny jest ich bardzo precyzyjny układ logiczny. Punktem wyjścia są pojęcia oraz określenia czasu i przestrzeni jako podstawa pracy naukowej; po nich następują określenia osób i wszelkiego rodzaju organizacji społecznych będących podmiotami historii; kolejną grupę pól obiekty i treści przez nie wyrażane czyli wytwory historii; na końcu znajdują się wydarzenia czyli sama historia.

Systematyka ta jest przetworzona na system dziesiętny, gdzie kolejne cyfry odnoszą się do kolejnych działów przedmiotowych: 0 pojęciom, 1 określeniem czasu, 2 określeniom miejsca, 3 artystom, 4 osobom nie będącym artystami, 5 obiektom (działom), 6 treściom dzieł, 7 wydarzeniom, 8 dokumentacji dzieł i 9 kwestiom administracyjnym (m.in. informacjom o autorze notki). Dla większej przejrzystości każdemu działowi przedmiotowemu przyporządkowano tzw. Kartotekę. W obrębie jednego działu może występować kilka kartotek (np. w obrębie działu 2 określającego usytuowanie w przestrzeni stworzone kartoteki poświęcone położeniu geograficznemu, stanowiskom archeologicznym i architekturze).

Przykładowe struktury opisu dzieła sztuki

System wyrósł z potrzeby wykonania wyczerpującego  opisu zbiorów fotograficznych, dokumentujących dzieła sztuk plastycznych. Zbiory od dziesięcioleci gromadzone w Foto Mahrburg liczą obecnie około 1 300 000 fotografii i są przechowywane w fototece o układzie topograficznym. Pierwotnie porządkowano je w katalogach fiszkowych i publikowano w formie mikrofisz, do których odnosiły się sygnatury katalogu. Przeprowadzanie w fototece kwerend, np. pod względem typologicznym lub ikonograficznym, było zatem ze zrozumiałych względów bardzo utrudnione. Rozważania nad sposobem wygodnego przeszukiwania i udostępniania dokumentacji fotograficznej doprowadziło do stworzenia systemu, działającego w oparciu o słownik hierarchiczny, pozwalającego wyczerpująco opisywać następujące encje:

 

wszelkiego rodzaju zabytki kultury materialnej,

 

-stanowiska archeologiczne,

 

-zespoły urbanistyczne,

 

-znaki (emblematy, herby, gmerki, punce i inne),

 

-literaturę i materiały niepublikowane (źródła archiwalne, maszynopisy),

 

-dokumentację fotograficzną i filmy video,

 

-warsztaty artystyczne, artystów oraz wszelkie inne osoby i instytucje o charakterze historycznym, w tym instytucje posiadające zbiory  własne (muzea, biblioteki, archiwa),

 

-wydarzenia historyczne (konkursy, wystawy).

Każdej encji odpowiada pewien zespół dopasowanych do jej charakteru kategorii, zwanych w systemie aspektami. Zebrane są one w formularze określonego typu (np. kod "lit" oznacza formularz przeznaczony dla notek bibliograficznych, kod "bau" – formularz architektury, a "kue" - formularz notki biograficznej artysty). Użytkownik wybierając przedmiot opisu wybiera jednocześnie zestaw niezbędnych mu do tego celu aspektów. Różnicowanie zestawu aspektów występuje także w obrębie tej samej encji. Dla opisu bibliograficznego ilustrują to poniższe dokumenty dotyczące książki i artykułu w periodyku:

Typ dokumentu

Blk

Lit

numer dokumentu

8200

15901503

rodzaj publikacji

8260

Przewodnik

autor

8270

Kiełbasa, Antoni

tytuł

8290

Oborniki Śląskie wczoraj i dziś

miejsce wydania

8320

Trzebnica

rok wydania

8324

1985

kod tytułu

8330

Kiełbasa, Oborniki Śląskie, 1985

słowa kluczowe

9970

Oborniki Śląskie

autor notki

9904

Stanicka, Ksenia

 

Typ dokumentu

Blk

Lit

numer dokumentu

8200

15900001

rodzaj publikacji

8260

Artykuł

autor

8270

Zabłocka, Agnieszka

tytuł

8290

Alexisa Langera udział w konkursie na Votivkirche we Wiedniu a koncepcja wrocławskiego kościoła w. Michała Archanioła

tytuł periodyku

8310

Roczniki Sztuki  Śląskiej

tom

8316

15

strony

8319

119-127

miejsce wydania

8320

Wrocław

rok wydania

8324

1991

kod tytułu

8330

Zabłocka, Alexisa Langera udział w konkursie, 1991

słowa kluczowe

9970

architektura & Langer, Alexis & Wiedeń & Wrocław &

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

Formularz może być uzupełniany o dalsze niezbędne pola (np. sygnaturę).

Jeżeli struktura opisywanego obiektu jest złożona istnieje możliwość stworzenia dokumentu wielopoziomowego. Sytuację taką przedstawia poniższy opis ilustracji w rękopisie (klasyfikacja ikonograficzna w systemie ICONCLASS

Typ dokumentu

Blk

Obj

poziom 1

  

  

numer dokumentu

5000

00171867,T

usytuowanie w obiekcie

ob26

umiejscowienie architektonicznym

miejscowość

2664

Sankt Blasien?

określenie obiektu

2690

Klasztor

właściciel obiektu

2694

Benedyktyni

nazwa obiektu

2700

dawne opactwo benedyktynów Sankt Blasius

język

5710

niemiecki & łacina

datowanie

5064

1736/1756

tytuł

5200

Ortus et occasus monasterii S.Blasii

gatunek sztuki

5220

Rzemiosło

Określenie obiektu

5230

Rękopis

związek z osobą

ob40

Fundator

nazwisko osoby

4100

Nimptsch, Paul

materiał podłoża

5280

Papier

 

 

 

poziom 2

 

 

numer części dokumentu

5001

00171867,T,001

związek z artystą

ob30

Wykonanie

nazwisko artysty

3100 

Gumpp, P. Ignatius

zawód artysty

3475

Rysownik

tytuł dzieła

5200

Widok klasztoru około roku 1562

gatunek sztuki

5220

Rysunek

podgatunek sztuki

5226

rysunek architektoniczny

określenie obiektu

5230

Rysunek

ikonografia

5500

11 P 31 51 : 61 F (SANKT BLASIEN) &61 A (1562)

Herby obecne?

6690

Herb

dokumentacja fotograficzna

8450

Fotografia

sygnatura fotografii

8470

LDA Karlsruhe 05199

Autor fotografii

8490

Kratt, ?

data wykonania

8494

1923

System "kojarzenia" dokumentów dotyczących różnych encji (np. dokumentu opisującego dzieło z dokumentem zawierającym notkę biograficzną autora, z dokumentem informującym o aktualnym miejscu przechowywania dzieła oraz z notkami bibliograficznymi odpowiedniej literatury) zapewnia z jednej strony szczegółowy opis obiektu, z drugiej powoduje, że dane dotyczące określonego artysty, muzeum czy literatury wprowadzane są tylko raz, a następnie w miarę potrzeb, przywoływane w kontekście różnych dzieł. Przykładowe opracowanie dzieła ilustrują poniższe notki:

Notka dotycząca dzieła

 Typ dokumentu  

Blk

Obj

numer dokumentu              

5000

15900003

związek pomiędzy dziełem i artystą

ob30

autorstwo

nazwisko artysty     

3100

Müller, Andreas

datowanie dzieła    

5060

datowanie

datowanie dzieła     

5064

1870

tytuł dzieła         

5200

Madonna w altanie

gatunek sztuki      

5220

malarstwo

podgatunek sztuki    

5222

malarstwo sztalugowe

określenie obiektu  

5230

obraz

materiał malarski    

5260

olej

materiał podłoża     

5280

płótno

ikonografia

5500

11 F 42 21 & 11 F 42 32

inskrypcje

5650

sygnatura & data powstania

data w inskrypcji    

5658

1870

transkrypcja treści 

5686

Andr. Müller pinx Ddorf 1870

język inskrypcji     

5680

łacina

krój pisma inskrypcji

5682

minuskuła

lokalizacja dzieła   

ob26

umiejscowienie

miejscowość 

2664

Wrocław

określenie obiektu   

2690

kościół  (rzymsko-katolicki)

nazwa obiektu        

2700

kościół świętego Michała Archanioła

usytuowanie dzieła   

2730

kaplica północna między transeptem i prezbiterium

odwołania do innych  obiektów

5007

część

numer dokumentu    przywoływanego

5008

15900001,T

określenie obiektu  przywoływanego  

5010

kościół (rzymsko-katolicki)

informacje  bibliograficzne 

8330

Engelbert, Geschichte, s. 78, 1941

dokumentacja  fotograficzna

8450

fotografia

sygnatura fotografii 

8470

14

właściciel fotografii

8460

Instytut Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego

autor fotografii     

8490

Kos, Jerzy Krzysztof

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki         

9904

Pikulska, Daria Dorota

Notka opisująca obiekt architektury, w obrębie  którego znajduje się opisywane powyżej dzieło (elementem łączącym są pola 2664-2700)

Typ dokumentu

Blk

 Bau

numer dokumentu 

2600

15900001

miejscowość

2664

Wrocław

określenie obiektu architektury

2690

kościół (rzymsko-katolicki)

nazwa obiektu architektury

2700

kościół świętego Michała Archanioła

adres obiektu architektury – ulica

2660

Traugutta Romualda

adres obiektu architektury – numer

2661

34

ogólne datowanie

2670

przed 1268

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

Skojarzona z dokumentem dzieła notka dotycząca artysty (element łączący - pole 3100)

Typ dokumentu

 Blk

 Kue

numer dokumentu

3000

00280084

nazwisko artysty

3100

Müller, Andreas

pseudonim artystyczny

3105

Komponiermüller

opcjonalny zapis nazwiska

31nn

Andreas Müller

płeć

3140

m

stan społeczny

3160

mieszczaństwo

rodzaj działalności artystycznej

3162

malarz & rysownik

sprawowane funkcje

3170

Profesor Akademii Sztuk Pięknych

kraj, w którym najdłużej      działał

3200

Niemcy

inne kraje, w których   działał

3210

Włochy

data urodzenia artysty 

3270

1831.07.23

miejsce urodzenia artysty 

3290

Rettenberg (Kreis Oberallgäu)

data śmierci artysty

3330

1901.12.07

miejsce śmierci

3350

München

informacje bibliograficzne

8330

Thieme-Becker

informacje bibliograficzne

8334

Bd. 25, 1931, S. 219f

kod instytucji, w której wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki

9904

Pikulska, Daria Dorota

Notatka dotycząca przywoływanej w dokumencie obiektu literatury (elementem łączącym jest pole 8330):

Typ dokumentu

 Blk

  Lit

numer dokumentu

8200 

15900003

autor publikacji 

8270 

Engelbert, Kurt

tytuł publikacji 

8290 

Geschichte der Pfarrei St. Michael in Breslau

miejsce wydania

8320

Breslau

rok wydania 

8324

1941

kod tytułu (przywoływany  w dokumentach innych typów) 

8330

Engelbert, Geschichte, 1941

kod instytucji, w której  wykonano notkę

9902

IHSzUWr

autor notki  

9904

Pikulska, Daria Dorota

Wielość kryteriów opisu i możliwość przeszukiwania zasobów danych po każdym z nich eliminuje faktycznie konieczność stosowania w formularzach słów kluczowych.

System zawiera liczne aspekty redakcyjne i pola umożliwiające stosowanie swobodnego opisu oraz "podpinanie" do notek wszelkiego rodzaju materiałów dokumentacyjnych.